Σάββατο, 20 Απριλίου 2013

Έφοδος στον ουρανό ή Η ανθρωπότητα πρέπει ν αποφασίσει 6


Homo econo micus: Οι πόλεμοι των νομισμάτων
http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=2749:homo-econo-micus&Itemid=45
Homo econo micus: Οι πόλεμοι των νομισμάτων
Γραμμένο από ΣύνταξηΔευτέρα, 11 Οκτώβριος 2010 11:39
«Το δολάριο είναι δικό μας νόμισμα, αλλά δικό σας πρόβλημα», έλεγε στις αρχές της δεκαετίας του ’70 ο υπουργός Οικονομικών της κυβέρνησης Νίξον στις ΗΠΑ, Τζον Κόναλι. Πρόσωπο μοιραίο, μια και μερικά χρόνια νωρίτερα, ήταν μάρτυρας της δολοφονίας του Κένεντι στο προεδρικό αυτοκίνητο. Η φράση του αυτή ήταν το σήμα έναρξης του νομισματικού πολέμου που κήρυξαν μονομερώς οι ΗΠΑ, έπειτα από τρεις δεκαετίες μεταπολεμικής νομισματικής σταθερότητας.
Εκμεταλλευόμενες την πολιτική και οικονομική τους ισχύ, οι ΗΠΑ εγκαινίασαν τότε μια πολιτική ελεγχόμενης υποτίμησης του δολαρίου, υποχρεώνοντας άλλους παγκόσμιους εταίρους τους με πλεονάσματα, όπως η Γερμανία ή η Ιαπωνία, να υποτιμήσουν το μάρκο και το γιεν αντίστοιχα, για να διευκολυνθούν οι αμερικανικές εξαγωγές.
Οι νομισματικοί πόλεμοι μέχρι και τη δεκαετία του ’90 διεξάγονταν, φυσικά, με όρους απόλυτης αμερικανικής ηγεμονίας, αφού το δολάριο ήταν το μοναδικό παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Το αποκορύφωμα αυτών των πολέμων ήταν μια «νομισματική Γιάλτα», η συμφωνία του Plaza, το 1985, οπότε η Ιαπωνία και η Γερμανία συμφώνησαν με μαζικές παρεμβάσεις στις αγορές συναλλάγματος να ανατιμήσουν τα νομίσματά τους. Το τίμημα το πλήρωσε λίγα χρόνια αργότερα η Ιαπωνία, όπου έσκασε η χρηματοπιστωτική φούσκα, βυθίζοντας την οικονομία της σε μια μακροχρόνια νάρκη.
«Είμαστε στο μέσο ενός νέου νομισματικού πολέμου», φώναξε πριν από δέκα μέρες ο υπουργός Οικονομικών της Βραζιλίας. Στην αρχή, οι ενδιαφερόμενοι έκαναν ότι δεν άκουσαν, αλλά τελικά ακόμη και ο επικεφαλής του ΔΝΤ, Ντομινίκ Στρος Καν, αναγκάστηκε να παραδεχθεί ότι έχει αρχίσει να επεκτείνεται επικίνδυνα «η χρήση των νομισμάτων ως πολιτικών όπλων». Και εννοούσε τη διαρκή νομισματική επέκταση, σε συνδυασμό με την πολιτική χαμηλών επιτοκίων, από σχεδόν όλους τους ισχυρούς παίκτες της παγκόσμιας οικονομίας. Όλοι θέλουν υποτιμημένα τα εθνικά τους νομίσματα. Γιατί; Για να στηρίξουν ή να ενισχύσουν τις εξαγωγές τους. Επί της ουσίας, ο νομισματικός πόλεμος είναι ένας πόλεμος για την κατάκτηση των αγορών. Ωστόσο, όπως κάθε πόλεμος, έτσι κι αυτός είναι αδύνατο να έχει μόνο νικητές.
Καθώς οι μεγάλες καπιταλιστικές οικονομίες είναι βυθισμένες σε στασιμότητα και χαμηλή ζήτηση (θυσία στη «σωτηρία» της διεθνούς τοκογλυφίας), προσπαθούν με το εργαλείο της ελεγχόμενης υποτίμησης των νομισμάτων να ανοίξουν δρόμο στα προϊόντα τους στις άλλες αγορές. Οι αναδυόμενες οικονομίες, που με πρώτη την Κίνα κάνουν αναπτυξιακό και εξαγωγικό πρωταθλητισμό, απαντούν στα πυρά συγκεντρώνοντας αποθεματικά νομίσματα, κυρίως δολάρια, ευρώ και γιεν (μόνο η Κίνα διαθέτει 2,5 τρισ. δολάρια, ίσα με το 30% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων). Οι πλούσιες χώρες ανταπαντούν στα πυρά εξαπολύοντας χείμαρρους κεφαλαίων που επενδύονται στα νομίσματα των αναδυόμενων χωρών. Ποιος θα την πληρώσει τελικά; Η Κίνα, με την ισχύ που έχει συγκεντρώσει, είναι αδύνατο να βρεθεί στην πλευρά των ηττημένων. Αντιθέτως, οικονομίες σαν τη Βραζιλία, την Ινδία και άλλες ασιατικές, που παρά το σημερινό σφρίγος τους δεν έχουν τη ρευστότητα να στηρίζουν επάπειρον τα νομίσματά τους, ίσως βρεθούν στο -όχι απώτατο- μέλλον στη δίνη μιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, ανάλογης μαυτή της Ιαπωνίας της δεκαετίας του ’90.
Σάιλοκ



«Τι προκάλεσε τον νομισματικό πόλεμο
18 Οκτ 2010 08:36   NEWSBLOG   
«Η παγκόσμια κοινότητα βρίσκεται στο χείλος μιας καταστροφικής αντιπαράθεσης για τις συναλλαγματικές ισοτιμίεςπου τώρα διαχέεται και επηρεάζει την εμπορική πολιτική (η Αμερική φλερτάρει με τον προστατευτισμό), τις στάσεις έναντι των κεφαλαιακών ροών (οι νέοι περιορισμοί στη Βραζιλία, την Ταϊλάνδη και την Νότια Κορέα) και τις διαθέσεις του κόσμου για την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας (έχουμε ενίσχυση αρνητικών στάσεων απέναντι στους ξένους σχεδόν παντού). Ποιος πρέπει να κατηγορηθεί για αυτή την κατάσταση που τείνει να ξεφύγει από κάθε έλεγχο και τι θα μας φέρει στη συνέχεια;
Το ζήτημα συνήθως διατυπώνεται στους όρους ενός ερωτήματος περί το αν ορισμένες χώρεςεξαπατούντον υπόλοιπο κόσμο κρατώντας τη συναλλαγματική τους ισοτιμία σε υποτιμημένα επίπεδα, ώστε με αυτό τον τρόπο να αυξάνουν τις εξαγωγές τους και να περιορίζουν τις εισαγωγές τους σε σχέση με το τι θα συνέβαινε αν οι κεντρικές τράπεζες όλου του κόσμου επέτρεπαν την ελεύθερη διακύμανση του τοπικού τους νομίσματος. Σύμφωνα με αυτή τη συμβατική άποψη ο βασικός ένοχος είναι η Κίνα, αν και ένας δεύτερος ένοχος μπορεί να θεωρηθεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Αλλά αν δούμε το όλο ζήτημα λίγο ευρύτερα, η σοβαρότητα της σημερινής κατάστασης οφείλεται πρωτίστως στην άρνηση της Ευρώπης για μεταρρύθμιση της παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησηςμιας παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησης που ήδη έχει περιπλακεί πολύ εξαιτίας των πολλών χρόνων κακής διαχείρισης και διαφόρων αυταπατών των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Κίνα σαφώς και έχει μερίδιο ευθύνης. Εδώ και 10 χρόνια, εν μέρει επειδή το σχεδίασε, εν μέρει κι από τύχη, βρέθηκε να συσσωρεύει τεράστια συναλλαγματικά αποθέματα, μέσα από την ύπαρξη ενός μεγάλου εμπορικού πλεονάσματος και των παρεμβάσεών της με αγορές δολαρίων που αυτό προκαλούσε. Για τις περισσότερες χώρες μια τέτοια παρέμβαση θα δημιουργούσε πληθωριστικές πιέσεις, επειδή η κεντρική τράπεζα θα εξέδιδε τοπικό νόμισμα για να αγοράσει δολάρια. Εξαιτίας του πολύ σφιχτού ελέγχου του κινεζικού χρηματοπιστωτικού συστήματος ωστόσο, και των πολύ περιορισμένων επιλογών των επενδυτών, οι συνήθεις πληθωριστικές επιπτώσεις δεν εμφανίστηκαν στην Κίνα.
Έτσι η Κίνα έχει μια δίχως προηγούμενογια μεγάλη εμπορική χώραδυνατότητα να συσσωρεύει μεγάλα συναλλαγματικά αποθέματαπου σήμερα πλησιάζουν τα 3 τρις δολάρια. Το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας είχε φτάσει πριν το 2008 στο 11% του ΑΕΠ. Και τα εξαγωγικά λόμπι παλεύουν πυρετωδώς να διατηρήσουν τη συναλλαγματική ισοτιμία στα σημερινά χαμηλά της επίπεδα έναντι του δολαρίου.
Υποτίθεται ότι σε επίπεδο αρχής το ΔΝΤ ασκεί πιέσεις σε χώρες με υποτιμημένο νόμισμα ώστε να επιτρέψουν την ανατίμησή του. Η ρητορική του Ταμείου είναι φιλόδοξη και το ίδιο ισχύει για τα συμπεράσματα της πρόσφατης ετήσιας συνόδου των μετόχων τουοι κεντρικοί τραπεζίτες και οι Υπουργοί Οικονομικών της παγκόσμιας κοινότηταςπου έλαβε χώρα στην Ουάσιγκτον. Αλλά στην πραγματικότητα το ΔΝΤ δεν έχει εξουσίες στην Κίναόπως και σε κάθε άλλη χώρα με πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Το τελικό ανακοινωθέν της περασμένης εβδομάδας ήταν δε το πιοάσφαιρο στην ιστορία του.
Δυστυχώς όμως το ΔΝΤ επιβαρύνεται με πολύ περισσότερες ευθύνες. Η διαχείριση της χρηματοπιστωτικής κρίσης της Ασίας που έκανε στο διάστημα 1997 – 1998 δημιούργησε σοβαρά προβλήματα στις αναδυόμενες αγορές μεσαίου εισοδήματοςέτσι οι χώρες αυτές τώρα πιστεύουν ότι το ΔΝΤ δεν είναι και ο καλύτερος προασπιστής των συμφερόντων τους. Εξού και η σημασία του ρόλου των Ευρωπαίων, επειδή οι Ευρωπαίοι υπεραντιπροσωπεύονται στο Εκτελεστικό Συμβούλιο του ΔΝΤ και, παρόλα τα παρακάλια, απλά αρνούνται να ενοποιήσουν τις δικές τους έδρες ώστε να πάρουν έδρες οι αναδυόμενες αγορές και να αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή.
Κατά συνέπεια, λοιπόν οι αναδυόμενες χώρες, θέλοντας να σιγουρευτούν ότι δεν θα χρειαστούν οικονομική βοήθεια από το ΔΝΤ ποτέ ξανά σε ένα ορατό μέλλον, ακολουθούν όλο και περισσότερο το παράδειγμα της Κίνας, προσπαθώντας να διασφαλίσουν κι αυτές μεγάλα εμπορικά πλεονάσματα. Αυτό στην πράξη μεταφράζεται σε πυρετώδεις προσπάθειες για αποτροπή μιας ανατίμησης της αξίας του νομίσματός τους.
Αλλά μεγάλο μέρος της ευθύνης για τους σημερινούς παγκόσμιους οικονομικούς κινδύνους ανήκει και στις Ηνωμένες Πολιτείες, κι αυτό για τρεις λόγους. Πρώτον οι περισσότερες αναδυόμενες αγορές νιώθουν ότι η αύξηση των κεφαλαιακών εισροών ασκεί ανατιμητικές πιέσεις στα νομίσματά τους. Στους επενδυτές της Βραζιλίας προσφέρονται αποδόσεις περί το 11%, ενώ στις ΗΠΑ για τον ίδιο πιστωτικό κίνδυνο οι αποδόσεις κινούνται περί το 2%- 3%. Για πολλούς αυτό μοιάζει ως μοναδικό στοίχημα. Συν ότι τα αμερικανικά επιτόκια θα παραμείνουν χαμηλά, γιατί το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει πληγεί καίρια από τα δικά του λάθη (με τη βοήθεια και των ευρωπαϊκών τραπεζών), αλλά και επειδή τα χαμηλά επιτόκια παραμένουν, για εσωτερικούς λόγους, αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτικής ανάκαμψης.
Δεύτερον, κατά την προηγούμενη δεκαετία η Αμερική έφτασε να έχει τεράστια εμπορικά ελλείμματα, καθώς η πολιτική της ελίτκαι οι Ρεπουμπλικάνοι και οι Δημοκρατικοίεξοικειώνονταν όλο και περισσότερο με την υπερκατανάλωση. Η δημιουργία των αμερικάνικων ελλειμμάτων ευνόησε τη δημιουργία των πλεονασμάτων που επεδίωκαν οι αναδυόμενες χώρες όπως η Κίνααπό τη στιγμή που το ισοζύγιο πληρωμών ολόκληρης της παγκόσμιας κοινότητας είναι μηδενικό, για να έχει πλεόνασμα ένα μεγάλο σύνολο χωρών, θα πρέπει κάποιες άλλες μεγάλες χώρες να έχουν έλλειμμα.
Κορυφαίοι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Μπους συνήθιζαν να λένε ότι το αμερικανικό εμπορικό έλλειμμα αποτελείδώροπρος τον υπόλοιπο κόσμο. Αλλά για να είμαστε ειλικρινείς οι ΗΠΑ υπερκατανάλωνανζούσαν δηλαδή πολύ πέρα τα μέσα τουςγια ολόκληρη την προηγούμενη δεκαετία. Όσο για την ιδέα ότι οι φορολογικές περικοπές θα οδηγήσουν σε ενίσχυση της παραγωγικότητας και θα αντισταθμιστούν από μόνες τους διορθώνοντας την κατάσταση του προϋπολογισμού αποδείχτηκε εντελώς απατηλή.
Τρίτον, η καθαρή ροή των κεφαλαίων είναι από τις αναπτυσσόμενες χώρες προς τις Ηνωμένες Πολιτείεςαυτό σημαίνει η ύπαρξη εμπορικού πλεονάσματος στις αναδυόμενες χώρες και ελλείμματος στην Αμερική. Αλλά η ακαθάριστη ροή κεφαλαίων είναι από τις αναδυόμενες χώρες προς τις ανεπτυγμένες οικονομίες, μέσω των μεγάλων τραπεζών που τώρα απολαμβάνουν της ανοιχτής στήριξης του κράτους και στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Από την οπτική γωνία των διεθνών επενδυτών, οι μέγατράπεζες με το συστημικό τους μέγεθος πουαπαγορεύει τη χρεοκοπία αποτελούν το ιδανικό μέρος για ναπαρκάρουν τα αποθεματικά τουςόσον καιρό το εθνικό κράτος όπου έχουν την έδρα τους παραμένει φερέγγυο. Αλλά τι θα κάνουν οι εν λόγω τράπεζες με αυτά τα κεφάλαια;
Όταν είχε ανακύψει ανάλογο ζήτημα στη δεκαετία του 1970 – η αποκαλούμενη ανακύκλωση των πετρελαϊκών πλεονασμάτωνοι τράπεζες των δυτικών χρηματοπιστωτικών κέντρων προχώρησαν σε πιστωτική επέκταση στη Λατινική Αμερική, την κομμουνιστική Πολωνία και την κομμουνιστική Ρουμανία. Δεν επρόκειτο για καλή ιδέα, αφού οδήγησε στην πολύ μεγάληγια τα δεδομένα της τότε εποχήςκρίση χρέους του 1982.
Προς κάτι ανάλογο οδεύουμε σήμερα, μόνο που θα πάρει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις. Καθώς κατευθυνόμαστε προς ένα τέτοιο κύκλο, οι τράπεζες και οι άλλοι παίκτες του χρηματοπιστωτικού τομέα έχουν κάθε κίνητρο να φορτωθούν με κινδύνους. Οι ίδιοι θα αποκομίσουν τα οφέλη (οι αμοιβές της Γουόλ Στριτ έσπασαν φέτος κάθε ρεκόρ), ενώ οι ζημιές θα επιβαρύνουν τους φορολογούμενους. Οινομισματικοί πόλεμοιαπό μόνοι τους είναι απλές αψιμαχίες. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι η καρδιά του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος παραμένει άκρως ασταθής και πως η αλόγιστη ανάληψη κινδύνων μπορεί για άλλη μια φορά να οδηγήσει σε τρομερές ζημιές που θα διαχυθούν σε ολόκληρο το σύστημα


Πώς οι ΗΠΑ εξαπολύουν έναν νέο χρηματοπιστωτικό παγκόσμιο πόλεμο και πώς θα απαντήσουν οι άλλες χώρες
Δευτέρα, 25 Οκτώβριος 2010 11:56

Πώς οι ΗΠΑ εξαπολύουν έναν νέο χρηματοπιστωτικό παγκόσμιο πόλεμο  και πώς θα απαντήσουν οι άλλες καπιταλιστικές χώρες. Του Μάικλ Χάντσον.

Τι θα εμποδίσει τις τράπεζες των ΗΠΑ και τους πελάτες τους να δημιουργήσουν 1 τρις., 10 τρις. ή ακόμα και 50 τρις. δολάρια μέσα από τα πληκτρολόγια των υπολογιστών τους, για να αγοράσουν όλα τα ομόλογα και μετοχές στον κόσμο, μαζί με όλη τη γη και τα άλλα περιουσιακά στοιχεία προς πώληση, με την ελπίδα να αποκομίσουν κεφαλαιακά κέρδη και να τσεπώσουν τη διαφορά των επιτοκίων (τα σπρεντς), χρησιμοποιώντας δανεικά με κόστος επιτοκίου μικρότερο από 1%;
Αυτό είναι το παιχνίδι που παίζεται σήμερα. Τα δημοσιονομικά αποτελούν την νέα μορφή εχθροπραξιώνμορφή που δεν απαιτεί στρατιωτικές δαπάνες και κατοχή απρόθυμων οικοδεσποτών. Είναι ένας ανταγωνισμός δημιουργίας πίστωσης για να εξαγοραστούν ξένοι πόροι, ακίνητα, δημόσιες και ιδιωτικοποιημένες υποδομές, χρεόγραφα και εταιρικές μετοχές. Ποιος χρειάζεται έναν στρατό, όταν είναι σε θέση να πετύχει τον αντικειμενικό του σκοπό (χρήμα και ιδιοποίηση του πλούτου) απλά με οικονομικά μέσα; Το μόνο που χρειάζονται είναι οι κεντρικές τράπεζες να δεχτούν πίστωση σε δολάρια υποτιμούμενης διεθνούς αξίας ως πληρωμή για τοπικά περιουσιακά στοιχεία. Η νίκη υπόσχεται να πάει με το μέρος όποιου οικονομικού τραπεζικού συστήματος μπορεί να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη πίστωση, χρησιμοποιώντας έναν στρατό πληκτρολογίων υπολογιστών για να σφετεριστεί τους παγκόσμιους πόρους. Το κλειδί είναι να πειστούν οι ξένες κεντρικές τράπεζες να δεχτούν την ηλεκτρονική πίστωση.

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι δαιμονοποιούν ξένες χώρες υποστηρίζοντας ότι «χειραγωγούν το νόμισμα» με επιθετικό τρόπο, με το να διατηρούν τα δικά τους αδύναμα. Αυτό που προσπαθούν είναι απλά να προστατέψουν τα νομίσματά τους από το να υπερτιμηθούν έναντι του δολαρίου από τους κερδοσκόπους που κάνουν αρμπιτράζ και τους κερδοσκόπους του χρηματιστηρίου που πλημμυρίζουν τις χρηματιστηριακές αγορές τους με δολάρια. Οι ξένες κεντρικές τράπεζες είναι υποχρεωμένες να επιλέξουν μεταξύ του να αφήσουν παθητικά τα εισρέοντα δολάρια να υπερτιμήσουν τις συναλλαγματικές ισοτιμίες τουςπετώντας με τον τρόπο αυτό τις εξαγωγές τους εκτός των παγκόσμιων αγορώνκαι του να ανακυκλώσουν αυτή την εισροή δολαρίων σε αμερικανικά ομόλογα που αποδίδουν μόνο 1% και των οποίων η ανταλλακτική αξία συνεχώς μειώνεται. (Τα μακροπρόθεσμα χρεόγραφα ενέχουν τον κίνδυνο μιας εσωτερικής πτώσης της τιμής του δολαρίου αν αυξηθούν τα αμερικανικά επιτόκια).

Η «Ποσοτική Διευκόλυνση» (“Quantitative easing” –έκδοση χρήματος) αποτελεί έναν ευφημισμό για την πλημμυρίδα πίστωσης στις οικονομίες, δηλαδή χρέους, στην άλλη πλευρά του ισολογισμού. Η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) παρέχει ρευστότητα και αποθεματικά στο εγχώριο χρηματοπιστωτικό σύστημα για να μειώσει τα επιτόκια, ώστε φαινομενικά να επιτρέψει στις τράπεζες να βρουν «διέξοδο» από την κατάσταση  στην οποία έχουν βρεθεί με τα επισφαλή δάνεια της φούσκας ακινήτων του 2008: το ότι έχουν δώσει δάνεια τα οποία υπερβαίνουν κατά πολύ την αξία των σπιτιών που αποτελούν τις εμπράγματες εγγυήσεις τους. Αλλά γιατί οι τράπεζες θα δανείσουν περισσότερα υπό όρους, όταν το ένα τρίτο των αμερικανικών σπιτιών έχει χαμηλότερη αξία από τις υποθήκες και η οικονομία συρρικνώνεται ως αποτέλεσμα του αποπληθωρισμού του χρέους;

Το πρόβλημα είναι ότι η «Quantitative easing» των ΗΠΑ οδηγεί το δολάριο προς τα κάτω και άλλα νομίσματα προς τα επάνω, προς μεγάλη ικανοποίηση των κερδοσκόπων που απολαμβάνουν γρήγορα και εύκολα κέρδη. Οι Αμερικανοί διπλωμάτες για να υπερασπιστούν αυτό το σύστημα απειλούν να βυθίσουν την παγκόσμια οικονομία σε οικονομική αναρχία, εάν άλλες χώρες δεν συμφωνήσουν σε μια επανάληψη της συμφωνίας Πλάζα του 1985 «ως ένα πιθανό πλαίσιο για τη μεθόδευση της  πτώσης του δολαρίου και την αποφυγή ενδεχόμενων αποσταθεροποιητικών  εμπορικών ανταγωνισμών». Η πορεία προς τις συναντήσεις του ΔΝΤ το Σαββατοκύριακο [8-11/10] βρήκε τις ΗΠΑ να απειλούν με εκτροχιασμό του διεθνούς οικονομικού συστήματος που θα φέρει το νομισματικό χάος εάν δεν γίνει το δικό τους. Πρόκειται για μια απειλή που πριν λίγες γενιές αποδείχτηκε αποτελεσματική.

Διεξάγεται παγκόσμια ένας πιστωτικός ανταγωνισμός για την αγορά ξένων πόρων, ακινήτων, δημοσίων και ιδιωτικοποιημένων υποδομών, χρεογράφων και εταιρικών ιδιοκτησιών. Μια οικονομική αρπαγή που γίνεται χωρίς κάποιος στρατός να καταλαμβάνει εδάφη ή να αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση. Η χρηματοπίστωση είναι η νέα μορφή εχθροπραξιώνχωρίς να χρειάζονται πολεμικές στρατιωτικές δαπάνες ή μια κατοχή εις βάρος ενός απρόθυμου οικοδεσπότη. Πράγματι, αυτός ο «νομισματικός πόλεμος» μέχρι τώρα είναι εθελοντικός και διεξάγεται μεταξύ μεμονωμένων αγοραστών και των πωλητών που εισπράττουν περίσσια δολάρια για τα περιουσιακά τους στοιχεία. Είναι οι ξένες οικονομίες που χάνουν, καθώς οι κεντρικές τους τράπεζες ανακυκλώνουν αυτό το παλιρροιακό κύμα δολαρίων, σε μια πίστωση που δημιουργείται μέσω «υπολογιστών», σε χαμηλής απόδοσης αμερικανικούς κρατικούς τίτλους μειωμένης διεθνούς αξίας.

Για χιλιάδες χρόνια ο φόρος υποτέλειας αποσπούνταν με την κατάκτηση εδαφών και τη λεηλασία του ασημιού και του χρυσού, όπως στη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης το 1204, ή των Ίνκα στο Περού και των Αζτέκων στο Μεξικό τρεις αιώνες αργότερα. Αλλά ποιος χρειάζεται έναν στρατιωτικό πόλεμο όταν μπορεί με οικονομικά μέσα να πετύχει τον ίδιο στόχο; Σήμερα προτιμάται ως μέσο εχθροπραξιών ο οικονομικός πόλεμος. Η νίκη στον σημερινό νομισματικό πόλεμο θα είναι με το μέρος του τραπεζικού συστήματος εκείνης της οικονομίας που μπορεί να δημιουργήσει την περισσότερη πίστωση. Τα πληκτρολόγια των υπολογιστών είναι ο σημερινός στρατός που ιδιοποιείται τους παγκόσμιους πόρους.

Το κλειδί για τη νίκη είναι να πειστούν οι ξένες κεντρικές τράπεζες να δεχτούν αυτή την ηλεκτρονική πίστωση, με άσκηση πίεσης του ΔΝΤ, που συνεδριάζει αυτό το Σαββατοκύριακο. Ο στόχος δεν είναι τίποτα τόσο κραυγαλέο όπως η απροκάλυπτη απόσπαση φόρου υποτέλειας μέσω μιας στρατιωτικής κατοχής. Ποιος χρειάζεται στρατό όταν μπορείτε να πετύχει το συνήθη στόχο του (νομισματική ευημερία και σφετερισμός πλούτου) απλά με οικονομικά μέσα; Το μόνο που απαιτείται είναι οι κεντρικές τράπεζες να δεχτούν πίστωση σε δολάρια υποτιμημένης διεθνούς αξίας για την πληρωμή της αγοράς εγχώριων περιουσιακών στοιχείων.

Αλλά ο κόσμος έχει δει τη συμφωνία Πλάζα να εκτροχιάζει την ιαπωνική οικονομία, εξαναγκάζοντας σε ανατίμηση το νόμισμά της ενώ έπεφταν τα επιτόκια, μέσω του πλημμυρίσματος της οικονομίας με πίστωση αρκετή για να διογκώσει την φούσκα των ακινήτων. Η εναλλακτική λύση σε έναν ανεξέλεγκτο νομισματικό πόλεμο, που προτείνει το τραπεζικό λόμπι, είναι «να δοκιμαστεί η επίτευξη κάποιων γενικών συνεννοήσεων για το πού πρέπει να κινηθούν τα νομίσματα». Εντούτοις, ο γενικός διευθυντής του ΔΝΤ, Ντ. Στρος-Καν ήταν πιο ρεαλιστής. «Δεν είμαι βέβαιος ότι η διάθεση είναι να υπάρξει μια νέα συμφωνία σαν εκείνη του Πλάζα ή του Λούβρου», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου. «Ζούμε σε άλλες εποχές». Την παραμονή των συνεδριάσεων του ΔΝΤ στην Ουάσιγκτον πρόσθεσε: "Η ιδέα ότι υπάρχει μια απόλυτη ανάγκη σε έναν διεθνοποιημένο κόσμο να δουλέψουμε μαζί μπορεί να καθυστερήσει» (Alan Beattie, Chris Giles and Michiyo Nakamoto, “Currency war fears dominate IMF talks,” Financial Times, October 9, 2010, and Alex Frangos, “Easy Money Churns Emerging Markets,” Wall Street Journal, October 8, 2010.)

Εντελώς αντίθετα, πρόσθεσε: «Μπορούμε να καταλάβουμε πως πρέπει να τεθούν σε ισχύ κάποια στοιχεία ελέγχου των κεφαλαίων».
Το μεγάλο ερώτημα στην παγκόσμια οικονομία σήμερα είναι: πόσο καιρό τα υπόλοιπα έθνη θα συνεχίσουν να ενδίδουν, καθώς οι αθροιστικές δαπάνες αυξάνονται στην οικονομική στρατόσφαιρα; Ο κόσμος πιέζεται να επιλέξει ανάμεσα στην οικονομική αναρχία και την υπαγωγή σε έναν νέο οικονομικό εθνικισμό των ΗΠΑ. Αυτό είναι που προτρέπει τα έθνη να δημιουργήσουν ένα εναλλακτικό συνολικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα ήδη έχει δει ένα μακροχρόνιο και ανεπιτυχές πείραμα με την «ποσοτική διευκόλυνση» στο ιαπωνικό carry trade [δανεισμός με χαμηλά επιτόκια για τοποθέτηση σε άλλα νομίσματα/χρεόγραφα με υψηλές αποδόσεις] που εμφανίστηκε αμέσως μετά την οικονομική φούσκα που δημιουργήθηκε στη χώρα ύστερα από το 1990. Η ρευστότητα που παρείχε η Τράπεζα της Ιαπωνίας στις άλλες τράπεζες τους να δανείζουν γεν σε χρηματιστηριακούς κερδοσκόπους με χαμηλό επιτόκιο προκειμένου να αγοράζουν υψηλής απόδοσης τίτλους. Η Ισλανδία, για παράδειγμα, πλήρωνε 15%. Έτσι το ιαπωνικό γεν μετατράπηκε σε ξένα νομίσματα ωθώντας προς τα κάτω τη συναλλαγματική του ισοτιμία.

Ήταν η Ιαπωνία που βελτίωσε το «carry trade» στην σημερινή του μορφή. Μετά τη φούσκα που δημιουργήθηκε στην οικονομία και τις ιδιοκτησίες το 1990, η Τράπεζα της Ιαπωνίας επεδίωξε να δώσει στις τράπεζές της τη δυνατότητα «να βγουν από την αρνητική απόδοση» παρέχοντάς τους πίστωση με χαμηλό επιτόκιο προκειμένου να δίνουν δάνεια. Η ιαπωνική ύφεση τσάκισε την εγχώρια ζήτηση κι έτσι οι τράπεζες της χώρας ανέπτυξαν το «carry trade» δανείζοντας με χαμηλό επιτόκιο στους εγχώριους και ξένους κερδοσκόπους, για να δανείσουν σε χώρες που πρόσφεραν τις υψηλότερες αποδόσεις. Τα γεν δανείστηκαν για να μετατραπούν σε δολάρια, ευρώ, ισλανδικές κορώνες και κινέζικα renminbi, για να αγοραστούν κυβερνητικά χρεόγραφα, χρεόγραφα του ιδιωτικού τομέα, μετοχές, συμβόλαια δικαιωμάτων προαίρεσης επί νομισμάτων και άλλα οικονομικά προϊόντα. Αυτό το «carry trade» καλύφθηκε από ξένους κερδοσκόπους του χρηματιστηρίου σε χρεόγραφα χωρών, όπως η Ισλανδία που πλήρωνε 15%. Ελάχιστα από αυτά τα επενδυμένα κεφάλαια χρησιμοποιήθηκαν για να χρηματοδοτήσουν έναν νέο κεφαλαιακό σχηματισμό. Ο χαρακτήρας τους ήταν καθαρά χρηματιστικός-εξαγωγικός και όχι παραγωγικός.

Μέχρι το 2006 οι ΗΠΑ και η Ευρώπη δοκίμαζαν την εμπειρία μιας ιαπωνικού τύπου φούσκας στον χρηματοπιστωτικό τομέα και  στα ακίνητα. Αφού έσκασε η φούσκα το 2008, έκαναν ό,τι και οι ιαπωνικές τράπεζες μετά το 1990. Επιδιώκοντας να βοηθήσει τις αμερικανικές τράπεζες να βγουν από την αρνητική απόδοση, η Fed πλημμύρισε την οικονομία με πίστωση. Στόχος ήταν να παράσχει στις τράπεζες μεγαλύτερη ρευστότητα, με την ελπίδα πως θα έδιναν περισσότερα δάνεια σε εγχώριους οφειλέτες. Η οικονομία "θα έβγαινε από το χρέος με δανεισμό", με την πρόκληση τεχνητής αύξησης τιμών στα ακίνητα, τις μετοχές και τα χρεόγραφα, ώστε να αποφευχθούν οι κατασχέσεις κατοικιών και η επακόλουθη εξαφάνιση των εγγυήσεων στους ισολογισμούς των τραπεζών.

Αυτό εκδηλώνεται σήμερα καθώς η ρευστότητα των ΗΠΑ εις βάρος των ξένων οικονομιών, αυξάνει τις συναλλαγματικές τους ισοτιμίες. Πρόσφατα ο Τζ. Στίγκλιτς εξήγησε πως αντί να βοηθήσει την παγκόσμια αποκατάσταση, η «πλημμυρίδα ρευστότητας» από την Fed και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προκαλεί «χάος» στις ξένες αγορές συναλλάγματος. «Η ειρωνεία είναι πως η FED δημιουργεί όλη αυτή τη ρευστότητα με την ελπίδα πως θα αναζωογονήσει την αμερικανική οικονομία ... Δεν κάνει τίποτα για την αμερικανική οικονομία, αλλά προκαλεί χάος στον υπόλοιπο κόσμο» (Walter Brandimarte, “Fed, ECB throwing world into chaos: Stiglitz,” Reuters, Oct. 5, 2010, reporting on a talk by Prof. Stiglitz at Colombia University. )

*******************************************************************************.
Οι Dirk Bezemer και Geoffrey Gardiner, στην εργασία τους «Η ποσοτική διευκόλυνση οδηγεί στην αγχόνη» που προετοίμασαν για τη διάσκεψη Boeckler στο Βερολίνο (29-30 Οκτώβρη) ξεκαθαρίζουν πως «η ποσοτική διευκόλυνση εφοδιάζει τους πελάτες των τραπεζών, όχι τις τράπεζες, με δανείσιμα κεφάλαια. Οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να εφοδιάσουν τις εμπορικές τράπεζες με ρευστότητα που διευκολύνει τις διατραπεζικές πληρωμές και τις πληρωμές από πελάτες προς την κυβέρνηση, αλλά αυτά που δανείζουν οι τράπεζες είναι τα ίδια τους τα χρέη και όχι εκείνα της κεντρικής τράπεζας. Το εάν τα κεφάλαια παραχωρούνται για ωφέλιμους λόγους δεν θα εξαρτηθεί από την επάρκεια του κεφαλαιακού ανεφοδιασμού, αλλά από το εάν το περιβάλλον θα ενθαρρύνει τις πραγματικές επενδύσεις».
Η ποσοτική διευκόλυνση επιδοτεί την μεγάλης κλίμακας μετακίνηση επενδυμένων κεφαλαίων από τις ΗΠΑ, πιέζοντας προς τα πάνω τις συναλλαγματικές ισοτιμίες των άλλων νομισμάτων.
Η ποσοτική διευκόλυνση του προέδρου της Fed Μπεν Μπερνάνκι μπορεί να μην σκόπευε να αναστατώσει το παγκόσμιο εμπόριο και το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα ή να πυροδοτήσει έναν κερδοσκοπικό συναλλαγματικό κύκλο που να αναγκάσει άλλες χώρες να υπερασπιστούν τις οικονομίες τους απορρίπτοντας το δολάριο ως νόμισμα-παρία. Αλλά αυτό είναι αποτέλεσμα της απόφασης της FED το 2008 αντί να αναγνωριστεί η μη δυνατότητα αποπληρωμής να διατηρηθούν μεγάλα χρέη ανεξόφλητα, με το ξαναφούσκωμα των τιμών της αμερικανικής χρηματοπιστωτικής αγοράς και της αγοράς ακινήτων. Ο στόχος είναι να ανακτήσουν τη χαμένη αξία τους οι κατοικίες, η διάσωση των ισολογισμών του τραπεζικού συστήματος και συνεπώς η διάσωση της κυβέρνησης, η οποία θα απέφευγε μαυτόν τον τρόπο να ενδώσει στην αγορά νέων άχρηστων τραπεζικών χαρτιών, πράγμα πολιτικά αδύνατο δεδομένης της διάθεσης των πλειοψηφίας των Αμερικανών.

Ο αναγγελθείς στόχος δεν υλοποιείται. Η δημιουργία νέας πίστωσης από την FED δεν αυξάνει τα τραπεζικά δάνεια για την κτηματαγορά, τους καταναλωτές ή τις επιχειρήσεις. Οι τράπεζες απλώς δεν δανείζουν μέσα στη χώρα. Εισπράττουν τα παλιά δάνεια. Γιαυτό η αποταμίευση στις ΗΠΑ αναπηδά. H «αποταμίευση» που εμφανίζεται (από 0 έως 3% του ΑΕΠ) παίρνει τη μορφή πληρωμής του χρέους με μετρητά και όχι ενίσχυσης των ρευστών κεφαλαίων. Ακριβώς όπως ο αποθησαυρισμός εκτρέπει τα έσοδα από το να ξοδευτούν σε αγαθά και υπηρεσίες, έτσι και η πληρωμή του χρέους συρρικνώνει το προς δαπάνη εισόδημα.

Έτσι ο Μπερνάνκι δημιούργησε 2 τρισεκατομμύρια δολάρια νέας πίστωσης στην Fed. Και τώρα (Οκτώβρης 2010) η FED προτείνει να αυξήσει τη δημιουργία χρημάτων (να κόψει περισσότερο χρήμα) κατά ακόμα 1 τρις. δολάρια μέσα στο επόμενο έτος. Αυτό είναι που έχει οδηγήσει τις τιμές του χρυσού σε διόγκωση και τους επενδυτές να δραπετεύσουν από τα αδύναμαχάρτινα νομίσματα”, από τις αρχές του Σεπτέμβρηκαι έχει ωθήσει τις άλλες χώρες να προστατέψουν αναλόγως τις δικές τους οικονομίες.

Δεν εκπλήσσει κανέναν το ότι οι τράπεζες δεν δανείζουν σε μια οικονομία που συρρικνώνεται από τον αποπληθωρισμό του χρέους (debt deflation ). Η συνολική ποσότητα ποσοτικής διευκόλυνσης  έχει φύγει στο εξωτερικό, κυρίως σε Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία και Κίνα. «Πρόσφατη έρευνα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, έδειξε αναμφισβήτητα πως η ποσοτική διευκόλυνση των χωρών του G4 στο παρελθόν μεταφέρθηκε σχεδόν αποκλειστικά στις αναδυόμενες οικονομίες .... από το 1995, η στάση της συναλλαγματικής πολιτικής στην Ασία σχεδόν ολοκληρωτικά έχει καθοριστεί από την συναλλαγματική στάση των G4 – ΗΠΑ, Ευρωζώνη, Ιαπωνία και Κίναπου καθοδηγείται από τη FED”. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, «οι τιμές των κοινών μετοχών στην Ασία και στη Λατινική Αμερική γενικά ανεβαίνουν όταν η πλεονασματική ρευστότητα μεταφέρεται από τις χώρες των G4 στις αναδυόμενες οικονομίες».

Ο δανεισμός πρωτοφανών ποσών από τις αμερικανικές, ιαπωνικές και βρετανικές τράπεζες για την αγορά χρεογράφων, μετοχών και νομισμάτων σε Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία και Κίνα και χώρες του Τρίτου Κόσμου είναι μια αυτοτροφοδοτούμενη επέκταση. Οι κερδοσκοπικές εισροές σε αυτές τις χώρες πιέζουν ανοδικά τα νομίσματά τους όπως επίσης και τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων τους, αλλά οι κεντρικές τους τράπεζες ρυθμίζουν αυτές τις συναλλαγές σε δολάρια, των οποίων η αξία πέφτει καθώς μετράται στα δικά τους τοπικά νομίσματα.


Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι λένε πώς όλα αυτά αποτελούν την ουσία της ελεύθερης αγοράς. «Δεν είναι καλό για τον κόσμο , για την επίλυση αυτού του ευρύτερου προβλήματοςνα βασίζεται στις ΗΠΑ», είπε την περασμένη Τετάρτη ο Τ. Γκάιτνερ (υπ. Οικονομικών των ΗΠΑ).

Έτσι οι άλλες χώρες λύνουν το πρόβλημα μόνες τους. Η Ιαπωνία προσπαθεί να κρατήσει χαμηλά την ισοτιμία του γεν και αγοράζει αμερικανικά ομόλογα προκειμένου να διατηρήσει αλώβητο το κάρι τρέιντ, καθώς αυτοί που κάνουν αρμπιτράζ πληρώνουν ξανά με γεν που δανείστηκαν νωρίτερα για να αγοράσουν υψηλότερης απόδοσης, αλλά όλο και πιο ριψοκίνδυνο κρατικό χρέος από χώρες όπως η ΕλλάδαΗ αποπληρωμή αυτών των δανείων ώθησε προς τα πάνω την ισοτιμία του γεν κατά 12% έναντι του δολαρίου μέχρι στιγμής. Στις 5 Οκτωβρίου, ο διοικητής της Τράπεζας της Ιαπωνίας  Μασαάκι Σιρακάβα ανήγγειλε πως η Ιαπωνία δεν «είχε άλλη επιλογή» παρά να «δαπανήσει 5 τρισ. γεν (60 δισ. δολάρια) για να αγοράσει κρατικά ομόλογα, εταιρικά συμβόλαια δανεισμού, αμοιβαία κεφάλαια σε ακίνητα και κεφάλαια που εμπορεύονται ισοτιμίες  -- στα δύο τελευταία κατά παράβαση παλαιότερων πρακτικών».

Αυτή η «στείρωση» της μη επιθυμητής χρηματοπιστωτικής κερδοσκοπίας είναι ακριβώς η πρακτική για την οποία επέκριναν οι ΗΠΑ την Κίνα. Η Κίνα επιχείρησε να ανακυκλώσει το εμπορικό της πλεόνασμα με πιο «φυσιολογικούς» τρόπους, επιδιώκοντας να αγοράσει αμερικανικές εταιρίες. Όμως το Κογκρέσο δεν άφησε την CNOOC να αγοράσει διυλιστήρια πετρελαίου πριν από λίγα χρόνια και η καναδική κυβέρνηση σπεύδει τώρα να μπλοκάρει την προσπάθεια της Κίνας να αγοράσει την καναδική ποτάσα. Έτσι η Κϊνα και άλλες χώρες δεν έχουν άλλες επιλογές πλην του να κρατούν τα νομίσματά τους σταθερά αγοράζοντας αμερικανικά και ευρωπαϊκά ομόλογα.
Κερδοσκοπία: Δομικό στοιχείο του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος

Αυτό είναι το πρόβλημα όλων των χωρών σήμερα. Όπως έχει οικοδομηθεί, το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα ανταμείβει την κερδοσκοπία και δυσκολεύει τις κεντρικές τράπεζες να διατηρήσουν τη σταθερότητα χωρίς αναγκαστικά δάνεια προς την κυβέρνηση των ΗΠΑ, που έχει επί πολύ καιρό το μονοπώλιο σχεδόν στην παροχή αποθεματικών προς την κεντρική τράπεζα. Όπως σημειώθηκε νωρίτερα, οι κάνοντες αρμπιτράζ πετυχαίνουν διπλό κέρδος: το περιθώριο αρμπιτράζ ανάμεσα στην απόδοση της Βραζιλίας που είναι σχεδόν 12%, όσον αφορά τα μακροπρόθεσμα κρατικά ομόλογα, και στο κόστος της αμερικανικής πίστωσης (1%), συν το κέρδος ισοτιμίας που προκύπτει από το γεγονός ότι η εκροή από δολάρια σε ρεάλ ανεβάζει την ισοτιμία του ρεάλ περίπου κατά 30% --από 2,50 δολάρια στις αρχές του 2009 στο 1,75 την περασμένη εβδομάδα. Αν λάβουμε υπόψη μας και την ικανότητα να αγοράσει κανείς με 1 εκατ. δολάρια ξένα χρεόγραφα αξίας 100 εκατ. χρησιμοποιώντας δανεικό χρήμα {μόχλευση}, ο ρυθμός απόδοσης είναι 3.000% από τον Ιανουάριο του 2009.

Η Βραζιλία είναι περισσότερο θύμα παρά ωφελημένη αυτού που κατευφημισμό λέγεται «εισροή κεφαλαίου». Η εισροή ξένου χρήματος έχει αυξήσει την αξία του ρεάλ κατά 4% μέσα σε ένα μήνα μόνο (από την 1/9 ως αρχές Οκτωβρίου). Η αύξηση του περασμένου έτους έχει διαβρώσει την ανταγωνιστικότητα των βραζιλιάνικων εξαγωγών, ωθώντας την κυβέρνηση να επιβάλει φόρο 4% στις ξένες αγορές των ομολόγων της, στις 4/10, για να αποτρέψει την άνοδο του νομίσματος. «Δεν είναι απλώς ένας νομισματικός πόλεμος», είπε ο υπουργός Οικονομικών. «Τείνει να γίνει εμπορικός πόλεμος και αυτό μας ανησυχεί». Και ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ταϊλάνδης Βόνγκβατου Πότιρατ προειδοποίησε πως η χώρα του μελετούσε την επιβολή παρόμοιων φόρων και περιορισμών στο εμπόριο του νομίσματος για να αποτρέψει την άνοδο του μπατ, ο δε Σουμπίρ Γκόκαρν, αναπληρωτής διοικητής της Τράπεζας της Ινδίας, ανήγγειλε ότι η χώρα του εξετάζει επίσης τις άμυνές της ενάντια στη «δυνητική απειλή» των εισροών κεφαλαίων.

Αυτά τα κεφάλαια δεν παρέχουν χρήματα για απτές επενδύσεις. Είναι αρπακτικά και προκαλούν διακύμανση του νομίσματος που διαταράσσει τα εμπορικά πρότυπα, ενώ δημιουργεί τεράστια εμπορικά κέρδη για τα μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τους πελάτες τους. Ωστόσο, οι περισσότερες συζητήσεις για την ισοτιμία αντιμετωπίζουν το ισοζύγιο πληρωμών και τις ισοτιμίες σαν να μην καθορίζονταν καθαρά από το εμπόριο προϊόντων και την «ισοτιμία αγοραστικής δύναμης», ούτε από τις χρηματοπιστωτικές ροές και τις στρατιωτικές δαπάνες που κυριαρχούν στο ισοζύγιο πληρωμών. Η πραγματικότητα είναι πως η σημερινή μεσοβασιλείααναρχικές «ελεύθερες» αγορές πριν οι χώρες υψώσουν βιαστικά τις νομισματικές άμυνές τουςπαρέχει τη ευκαιρία του αιώνα για τη διεξαγωγή αρμπιτράζ. Γιαυτό ακριβώς πίεζαν οι λομπίστες των τραπεζών. Δεν έχει καμιά σχέση με την ευημερία των εργαζομένων.
Το δυνητικά μεγαλύτερο κερδοσκοπικό βραβείο απόλα είναι μια ανατίμηση του κινεζικού ρενμίμπι. Η Οικονομική Επιτροπή της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων στηρίζει αυτό τον τζόγο ζητώντας από την Κίνα να αυξήσει την ισοτιμία της κατά 20% όπως υποδεικνύουν το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών και η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ. Μια ανατίμηση αυτής της τάξης μεγέθους θα επέτρεπε στους κερδοσκόπους να βάλουν 1 εκατ. δολάρια για να δανειστούν 99 και να αγοράσουν κινεζικά ρενμίμπι στο μέλλον. Η ζητούμενη ανατίμηση θα παρήγαγε ένας κέρδος 2.000% ή 20 εκατ., μετατρέποντας το στοίχημα των 100 εκατ. δολαρίων (από τα οποία μόνο το 1 είναι «σοβαρό χρήμα»)  σε 120 εκατ. δολάρια. Οι τράπεζες μπορούν να αποκτήσουν πολύ μεγαλύτερα, σχεδόν άπειρα περιθώρια μόχλευσης, περίπου σαν τις ανταλλαγές επιτοκίων και τις αντασφάλειες και άλλα παιχνίδια με παράγωγα.

Αυτά τα χρήματα τα έχουν ήδη αρπάξει κερδοσκοπώντας με βραζιλιάνικα, ινδικά και κινεζικά χρεόγραφα και χρεόγραφα άλλων χωρών των οποίων οι ισοτιμίες σπρώχτηκαν προς τα πάνω λόγω της φυγής της πίστωσης από το δολάριο, το οποίο έχει πέσει 7% έναντι ενός καλαθιού νομισμάτων από τις αρχές Σεπτεμβρίου, όταν η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ ανακοίνωσε την προοπτική της «ποσοτικής διευκόλυνσης». Την εβδομάδα πριν από τη σύνοδο του ΔΝΤ [8-11/9] το ταϊλανδέζικο μπατ και η ινδική ρουπία εκτοξεύτηκαν εν όψει του γεγονότος ότι οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπλοκάριζαν κάθε προσπάθεια από ξένες χώρες να αλλάξουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα και να κάμψουν τον αποδιοργανωτικό νομισματικό τζόγο.
Αυτή η εκροή κεφαλαίων από τις ΗΠΑ  βοήθησε πραγματικά τις εγχώριες τράπεζες να ανοικοδομήσουν τους ισολογισμούς τους, όπως ήταν η πρόθεση της Κεντρικής Τράπεζας. Αλλά μέσα σαυτή τη διαδικασία πέφτει θύμα το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα ως παράπλευρη απώλεια. Αυτό έκανε τους Κινέζους αξιωματούχους να αντικρούσουν προσπάθειες των ΗΠΑ να τους κατηγορήσουν γιατί διατηρούν εμπορικό πλεόνασμα, ανταπαντώντας ότι η χρηματοπιστωτική επιθετικότητα των ΗΠΑ «δημιούργησε τον κίνδυνο αμοιβαίας καταστροφής των μεγάλων οικονομικών δυνάμεων».


Από τον κανόνα δολαρίου-χρυσού μέχρι τον κανόνα ομολόγων και την αναρχία της «ελεύθερης πίστωσης»

Πράγματι, η απόκλιση ανάμεσα στις ΗΠΑ και τις άλλες χώρες στη σύνοδο του ΔΝΤ απειλεί να προκαλέσει τη πιο σοβαρή ρήξη από την κατάρρευση της Νομισματικής Συνδιάσκεψης του Λονδίνου, το 1933. Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα απειλείται για άλλη μια φορά με διάλυση, εκτροχιάζοντας τις σχέσεις εμπορίου και επενδύσεων σόλο τον κόσμο –  ή να πάρει μια νέα μορφή που θα αφήνει τις ΗΠΑ απομονωμένες εν όψει του δομικού μακροχρόνιου ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών τους.

Αυτή η κρίση προσφέρει μια ευκαιρίαστην πραγματικότητα αποτελεί μια αναγκαιότητανα κάνει κανείς πίσω και να επανεξετάσει  τη μακριά διάρκεια της διεθνούς χρηματοπιστωτικής εξέλιξης για να δει πού οδηγούν οι προηγούμενες τάσεις και ποιοι δρόμοι χρειάζεται να ανιχνευθούν ξανά. Επί πολλούς αιώνες πριν από το 1971, οι χώρες διευθετούσαν το ισοζύγιο πληρωμών τους με χρυσό ή ασήμι. Αυτό το «χρήμα του κόσμου», όπως αποκάλεσε τον χρυσό ο σερ Τζέιμς Στιούαρτ το 1767, σχημάτιζε τη βάση και του εγχώριου νομίσματοςΜέχρι το 1971 κάθε τραπεζογραμμάτιο της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ βασιζόταν κατά 25%  σε χρυσό, αξίας 35 δολαρίων/ουγκιά. Οι χώρες έπρεπε να έχουν χρυσό για να διατηρούν εμπορικά και πλεονάσματα ισοζυγίου πληρωμών, προκειμένου να αυξάνουν την προσφορά χρήματος για να διευκολύνουν τη γενική οικονομική επέκταση. Και όταν είχαν εμπορικά ελλείμματα ή έκαναν στρατιωτικές εκστρατείες, οι κεντρικές τράπεζες περιόριζαν την προσφορά εγχώριας πίστωσης για να αυξήσουν τα επιτόκια και να προσελκύσουν ξένες χρηματοπιστωτικές εισροές.

Όσο διατηρούνταν αυτή η συνθήκη, το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα λειτουργούσε αρκετά ομαλά, αν και  εφαρμόζονταν πολιτικές «σταματήματος και ξεκινήματος» όταν η επιχειρηματική επέκταση οδηγούσε σε ελλείμματα, εμπορικά και ισοζυγίου πληρωμών. Οι χώρες που παρουσίαζαν τέτοια ελλείμματα αύξαναν τα επιτόκιά τους για να ελκύσουν ξένο κεφάλαιο, μείωναν τις κρατικές δαπάνες, αύξαναν τους φόρους στους καταναλωτές και επιβράδυναν την εγχώρια οικονομία, για να μειώσουν την αγορά εισαγόμενων προϊόντων.

Ο αποσταθεροποιητικός παράγοντας του συστήματος ήταν οι στρατιωτικές δαπάνες. Οι πολεμικές συναλλαγές του Πρώτου και του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου επέτρεψαν στις ΗΠΑ να συγκεντρώσουν το 80% του παγκόσμιου χρυσού, το 1950. Αυτό κατέστησε το δολάριο υποκατάστατο του χρυσού. Αλλά μετά τον κορεατικό πόλεμο, οι στρατιωτικές δαπάνες των ΗΠΑ στο εξωτερικό ισοδυναμούσαν με το σύνολο του ελλείμματος πληρωμών κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1950, 1960 και 1970. Το εμπόριο και οι επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα ήταν εξισορροπημένες.

Τον Αύγουστο του 1971, οι πολεμικές δαπάνες στο Βιετνάμ και σε άλλες ξένες χώρες ανάγκασαν τις ΗΠΑ να αναστείλουν τη μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό μέσω πωλήσεων στην Αγορά Χρυσού του Λονδίνου. Ως επί το πλείστον από αδράνεια, οι κεντρικές τράπεζες συνέχισαν να ρυθμίζουν τα ισοζύγια πληρωμών τους με ομολογίες του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών. Δεν υπήρχε άλλο περιουσιακό στοιχείο σε επαρκή προσφορά για να σχηματίσει τη βάση αποθεματικού των κεντρικών τραπεζών. Όμως, η αντικατάσταση του χρυσούενός καθαρού περιουσιακού στοιχείουμε το αμερικανικό χρέος σε δολάρια μετασχημάτισε το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Βασίστηκε στο χρέος και όχι σε περιουσιακά στοιχείαΚαι γεωπολιτικά, ο κανόνας των ομολόγων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών κατέστησε τις ΗΠΑ άτρωτες από τους παραδοσιακούς περιορισμούς του ισοζυγίου πληρωμών και της χρηματοπίστωσης, επιτρέποντας στις κεφαλαιαγορές τους να γίνουν όλο και πιο εξαρτώμενες από τη μόχλευση και «καινοτομικές».  Επέτρεψε επίσης στην αμερικανική κυβέρνηση να διεξάγει εξωτερική πολιτική και στρατιωτικές εκστρατείες χωρίς να νοιάζεται για το ισοζύγιο πληρωμών.

Το πρόβλημα είναι ότι η προσφορά πίστωσης σε δολάρια είναι δυνητικά άπειρη. Η «πληθώρα δολαρίων» έχει αυξηθεί αναλογικά με το έλλειμμα πληρωμών των ΗΠΑ. Η αύξηση στα αποθεματικά της κεντρικής τράπεζας και στα κρατικά επενδυτικά κεφάλαια έχει πάρει τη μορφή της ανακύκλωσης εισροών δολαρίων σε νέες αγορές αμερικανικών κρατικών ομολόγωνκάτι που καθιστά τις ξένες κεντρικές τράπεζες (και τους φορολογούμενους) υπεύθυνες για τη χρηματοδότηση του μεγαλύτερου μέρους του ελλείμματος του αμερικανικού προϋπολογισμού. Το γεγονός ότι αυτό το έλλειμμα είναι κυρίως στρατιωτικό εκ φύσεωςκαι χρησιμοποιείται για σκοπούς που πολλοί ξένοι ψηφοφόροι καθόλου δεν εγκρίνουνκαθιστά αυτή τη παγίδευση ιδιαίτερα ενοχλητική. Έτσι δεν εκπλήσσει κανέναν το ότι οι ξένες χώρες αναζητούν εναλλακτική λύση.

Σε αντίθεση με τα όσα λένε τα ΜΜΕ, το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών των ΗΠΑκαι συνεπώς τα πλεονάσματα άλλων χωρών--  δεν είναι κατά πρώτο λόγο εμπορικό. Οι στρατιωτικές δαπάνες στο εξωτερικό έχουν επιταχυνθεί μετά τον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου και τη διάλυση της Σ. Ένωσης, το 1991. Ακόμη πιο σημαντικές είναι οι εκροές κεφαλαίου από τις ΗΠΑ. Οι τράπεζες δάνειζαν στις ξένες κυβερνήσεις χωρών του Τρίτου Κόσμου, σε άλλες χώρες με ελλείμματα για να καλύψουν τα ελλείμματα των εθνικών πληρωμών, σε ιδιώτες δανειστές για να αγοράσουν ξένες υποδομές που ιδιωτικοποιούνταν, ξένες μετοχές και ομόλογα, σε εμπόρους αρμπιτράζ που δανείζονταν με χαμηλό επιτόκιο για να αγοράσουν υψηλότερης απόδοσης ομόλογα στο εξωτερικό.

Το αποτέλεσμα είναι τα πλεονάσματα του ισοζυγίου πληρωμών των άλλων χωρών να μην απορρέουν κυρίως από τις εμπορικές σχέσεις, αλλά από χρηματιστική κερδοσκοπία και τα έμμεσα αποτελέσματα των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών των ΗΠΑ. Υπαυτές τις συνθήκες οι ελιγμοί για γρήγορες αποδόσεις εκ μέρους των τραπεζών και των πελατών τους που κάνουν αρμπιτράζ στρεβλώνουν τις ισοτιμίες του διεθνούς εμπορίου. Η «ποσοτική διευκόλυνση» των ΗΠΑ είναι ένας ευφημισμός για μια αρπακτική χρηματοπιστωτική επίθεση στον υπόλοιπο κόσμοΗ εμπορική και νομισματική σταθερότητα αποτελεί μέρος των «παράπλευρων απωλειών» που προκαλούνται από το πλημμύρισμα της οικονομίας με ρευστότητα εκ μέρους της Κεντρικής Τράπεζας και του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ στην προσπάθειά τους να ξαναφουσκώσουν τις τιμές των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων. Αντιμέτωπες με την αμερικανική πλημμυρίδα της ποσοτικής διευκόλυνσης προκειμένου να «σώσουν τις τράπεζες» από απαξιωμένους τίτλους, όλες οι χώρες υποχρεώνονται να «χειραγωγούν το νόμισμα». Παράγεται τόσο πολύ χρήμα από την καθαρά χρηματιστική κερδοσκοπία που οι «πραγματικές» οικονομίες καταστρέφονται.
(1) Η Συμφωνία που έγινε στο ξενοδοχείο Πλάζα της Ν. Υόρκης (1985) μεταξύ της Γαλλίας, της Δ. Γερμανίας, της Ιαπωνίας, των ΗΠΑ και του Ην. Βασιλείου αφορούσε την υποτίμηση του δολαρίου σε σχέση με το γιεν με παρεμβάσεις στις νομισματικές αγορές. Ο λόγος ήταν διπλός: μείωση του αμερικανικού ελλείμματος και βοήθεια προς την αμερικανική οικονομία που είχε εισέλθει σε σοβαρή ύφεση.


Οι επερχόμενοι έλεγχοι κεφαλαίου

Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα καταρρέει επειδή οι νομισματικοί αξιωματούχοι των ΗΠΑ αλλάζουν τους κανόνες που είχαν τεθεί πριν από μισό αιώνα. Πριν αποσυνδεθεί το δολάριο από τον χρυσό το 1971, ουδείς φανταζόταν πως μια οικονομίαιδίως των ΗΠΑθα δημιουργούσε απεριόριστη πίστωση μέσω πληκτρολογίων ηλεκτρονικών υπολογιστών χωρίς να βλέπει τη βουτιά του νομίσματός της. Αυτό όμως συμβαίνει τώρα που κυριαρχεί ο κανόνας των αμερικανικών ομολόγων στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Υπαυτές τις συνθήκες, οι ξένες χώρες μπορούν να εμποδίσουν την άνοδο των νομισμάτων τους έναντι του δολαρίου (και συνεπώς το πέταγμα της εργασίας και των εξαγωγών τους από τις ξένες αγορές) μόνο (1) με την ανακύκλωση των εισροών δολαρίου σε ομόλογα των ΗΠΑ, (2) με την επιβολή κεφαλαιακών ελέγχων ή (3) με την αποφυγή χρήσης του δολαρίου ή άλλων νομισμάτων που χρησιμοποιούν οι κερδοσκόποι στις οικονομίες που προωθούν την «ποσοτική διευκόλυνση».

Η Μαλαισία είχε χρησιμοποιήσει με επιτυχία τους κεφαλαιακούς ελέγχους στη διάρκεια της ασιατικής κρίσης του 1997 για να εμποδίσει τους βραχυπρόθεσμους κερδοσκόπους να καλύψουν τα στοιχήματά τουςΈτσι αντιμετωπίστηκαν οι κερδοσκόποι με άμεση αντίκρουση που έκανε τον Τζορτζ Σόρος να ομολογήσει ότι έχασε χρήματα μιας επιχειρούμενης επιδρομής. Άλλες χώρες εξετάζουν τώρα το πώς θα επιβάλουν ελέγχους κεφαλαίων για να προστατευτούν από το τσουνάμι της πίστωσης που θα εισρεύσει στα νομίσματά τους και θα αγοράσει δικά τους περιουσιακά στοιχείαμαζί με χρυσό και άλλα εμπορεύματα που μετατρέπονται σε οχήματα κερδοσκοπίας αντί να χρησιμοποιούνται στην παραγωγή. Η Βραζιλία έκανε ένα προσεκτικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση χρησιμοποιώντας τη φορολογική πολιτική αντί των άμεσων ελέγχων κεφαλαίου , όταν φορολόγησε τους ξένες αγοραστές των ομολόγων της την περασμένη εβδομάδα.

Αν και άλλες χώρες ακολουθήσουν, αυτό θα αναστρέψει την πολιτική των ανοικτών και απροστάτευτων αγορών κεφαλαίου που υιοθετήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτή η τάση απειλεί να οδηγήσει στο είδος της νομισματικής πρακτικής που βρίσκουμε από τη δεκαετία του 1930 μέχρι τη δεκαετία του 1950: διπλές ισοτιμίες, μία για τις χρηματοπιστωτικές κινήσεις και άλλη μία για το εμπόριο. Αυτό θα σήμαινε πιθανώς την αντικατάσταση του ΔΝΤ , της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου με μια νέα ομάδα θεσμών στην οποία οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Ευρωζώνη θα ήταν απομονωμένες.

Για να υπερασπιστεί τον εαυτό του, το ΔΝΤ προτείνει να λειτουργήσει σαν «κεντρική τράπεζα» δημιουργώντας τον επονομαζόμενο, στα τέλη της δεκαετίας του 1960, «χάρτινο χρυσό» -- τεχνητή πίστωση με τη μορφή των Ειδικών Τραβηκτικών Δικαιωμάτων. Ωστόσο, άλλες χώρες παραπονούνται ήδη ότι οι μεγάλοι προωθητές του κερδοσκοπικού αμπιτράζΗΠΑ, Βρετανία και Ευρωζώνη-- διατηρούν τον έλεγχο των ψήφων . Και τα άρθρα της Συμφωνίας του ΔΝΤ εμποδίζουν τις χώρες να προστατευτούν , χαρακτηρίζοντας την αυτοπροστασία «παρέμβαση» στις «ανοικτές κεφαλαιαγορές». Έτσι το αδιέξοδο που επήλθε κατά τη σύνοδο του ΔΝΤ φαίνεται πως θα είναι μόνιμο. Όπως συνοψίζει το θέμα μια έκθεση: «”Υπάρχει μόνο ένα εμπόδιο και αυτό είναι η συμφωνία των μελών”, είπε απογοητευμένος ο Καν».

Ο Πολ Μάρτιν, πρώην πρωθυπουργός του Καναδά που βοήθησε στη δημιουργία των G20 ύστερα από την ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση, είπε πως «οι μεγάλες δυνάμεις ήταν ως επί το πλείστον άτρωτες δεν μπορούσε κανείς να τις εκθέσει». Και ο Μοχάμετ Ελ Εριάν, πρώην ανώτατος αξιωματούχος του ΔΝΤ και νυν ανώτατο εκτελεστικό στέλεχος της Pimco, είπε σε μια συνέντευξη στους Financial Times ότι «έχετε έναν σπασμένο σωλήνα πίσω από τον τοίχο και το νερό τρέχει. Πρέπει να διορθώσετε το σωλήνα και όχι απλώς να μπαλώσετε τον τοίχο».

Οι χώρες του BRIC δημιουργούν απλώς το δικό τους παράλληλο σύστημα. Τον Σεπτέμβριο η Κίνα υποστήριξε μια ρωσική πρόταση να αρχίσουν άμεσο εμπόριο μεταξύ γουάν και ρουβλιού. Έκανε μια ίδια συμφωνία με τη Βραζιλία. Και στις παραμονές της συνόδου του ΔΝΤ στις 8/10, ο Κινέζος πρωθυπουργός Γουέν σταμάτησε στην Ιστανμπούλ για να συνάψει συμφωνία με τον Τούρκο πρωθυπουργό Ερντογάν, με αντικείμενο τη χρήση των νομισμάτων τους για τον τριπλασιασμό του τουρκο-κινεζικού εμπορίου σε 50 δισ. δολάρια τα επόμενα πέντε χρόνια, ουσιαστικά αποκλείοντας το δολάριο.  «Προχωρούμε σε στρατηγική οικονομική συνεργασίαΣε όλες μας τις σχέσεις, συμφωνήσαμε να χρησιμοποιούμε τη λίρα και το γουάν», είπε ο κ. Ερντογάν.

Στη βαθύτερη οικονομική διαδρομή, η παρούσα παγκόσμια χρηματοπιστωτική κατάρρευση αποτελεί μέρος του τιμήματος  που θα πληρωθεί εξαιτίας της άρνησης της Κεντρικής Τράπεζας και του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ να δεχθούν το πρωταρχικό αξίωμα της τραπεζικής: τα χρέη που δεν μπορούν να πληρωθούν , δεν θα πληρωθούν. Προσπάθησαν να «σώσουν» το τραπεζικό σύστημα από τις διαγραφές χρεών το 2008 διατηρώντας το χρέος στις λειτουργικές δαπάνες. Το βάρος της αποπληρωμής συνεχίζει να συρρικνώνει την αμερικανική οικονομία, ενώ ο τρόπος που η Κεντρική Τράπεζα βοηθάει τις άλλες τράπεζες να «ξεφύγουν από τους απαξιωμένους τίτλους» τροφοδότησε μια πλημμυρίδα διεθνούς χρηματιστικής κερδοσκοπίας. Αντιμέτωπες με το δίλημμα ή να εξομαλύνουν το παγκόσμιο εμπόριο ή να δώσουν ευκαιρίες στο αρπακτικό χρηματιστικό κεφάλαιο, οι ΗΠΑ και η Βρετανία έριξαν το βάρος τους στο δεύτερο. Οι οικονομίες που πλήττονται δικαίως αναζητούν εναλλακτικές διευθετήσεις.
*Ο Μ. Χάντσον είναι διακεκριμένος ερευνητικός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μισούρι, στο Κάνσας Σίτι. Το παραπάνω κείμενο είναι η πλήρης μετάφραση του άρθρου του στο Counterpunch, 11/10/2010. Στην έντυπη έκδοσή μας της 23/10 δημοσιεύτηκαν εκτεταμένα αποσπάσματα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου